Bật dậy

Một cú ngã đau ngoài dự kiến đối với số đông nhà đầu tư, khi phiên giao dịch đầu tuần cả hai sàn đều đảo chiều mạnh, VN - Index mất 28, 09 điểm còn HaSTC - Index mất 14. 53 điểm đưa VN - Index trở về 615, 71 điểm và HaSTC - Index về 210, 16 điểm, mốc thấp nhất từ thời điểmchính phủ cam kết bình ổn thị trường chứng khoán. Liệu thị trường có bật dậy sau một cú ngã đau như vậy? Cơ sở nào để bật dậy? Nếu không bật dậy, xu thế thị trường ngày mai sẽ ra sao? Nhà đầu tư cá nhân nên hành động như thế nào trong bối cảnh hiện nay của thị trường?

Theo chúng tôi nguyên nhân đầu tiên của phiên đảo chiều ngày 17/3 xuất phát từ diễn biến Tâm lý bất thường của cộng đồng đầu tư thời gian vừa qua. Tâm lý sẽ không chi phối thị trường khi thị trường đang bình ổn hoặc "nóng" nhưng khi thị trường "lạnh" như hiện nay, tâm lý đóng vai trò quyết định.

Trở về thời điểm chứng khoán bắt đầu "rơi" khiến nhà đầu tư hoang mang, chờ đợi sự "lên tiếng" rồi "vào cuộc" của chính phủ.Nhưng khi chính phủ vào cuộc thực sự với giải pháp mạnh là sử dụng SCIC mua vào chứng khoán nhằm bình ổn thị trường, thì tâm lý của cộng đồng đầu tư cũng như xã hội càngthêm giao động mạnh. Luồng quan điểm: Không nên hy vọng vào SCIC ngày càng "chi phối" trên truyền thông. Như vậy, vừa khiến chính sách "can thiệp chủ động" của chính phủ nhằm vực dậy thị trường trước nguy cơ sụp đổ có nguy cơ "phá sản" không thể thực hiện đến nơi đến chốn trước "sức ép" xã hội nhiều chiều không đúng lúc, vừa khiến tâm lý của số đông nhà đầu tư giao động.

Sự giao động của nhà đầu tư đã thúc đẩy họ "xả hàng" "bán lúa non" nhằm gỡ gạc phần nào hoặc "kiếm chác" phần nào có thể. Điều này có thể lý giải, khi số đông mất đi kỳ vọng về tương lai, thị trường không thể bật dậy mạnh mẽ.Do đó, vấn đề số 1 với thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay không ngoại "sợi dây" kết nối giữa cơ quan quản lý thị trường, cao nhất là chính phủ, về giải pháp - chính sách với cộng đồng đầu tư. Sao cho nhà đầu tư cảm nhận được triển vọng tốt đẹp trong dài hạn của nền kinh tế hoàn toàn trong tầm tay của Việt Nam, chính phủ lắng nghe - đối thoại với người dân - doanh nghiệp và nhà đầu tư để chính sách đi vào cuộc sống nhanh nhất, hiệu quả nhất.Ngược lại, người dân - cộng đồng đầu tư hợp tác trong thực hiện chính sách, có niềm tin với chính sách, đócũng con đường các quốc gia láng giềng của chúng ta, như: Thái Lan, Malaixia, Hàn Quốc và Hồng Kông đã đi để vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ năm 1997.

Có một động thái rất đáng chú ý, đáng tiếc là truyền thông không được "khai thác" hợp lý trong đưa tin sự kiện này, mà chỉ có thông tin từ website chính phủ và sau đó vài ngày cơ quan truyền thông mới "copy & paste". Đó là buổi làm việc của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng với Ngân hàng nhà nước và Ủy Ban chứng khoán nhà nước ngay sau khi ông hoàn thành chuyến công du Châu Âu trở về. Ai cũng hiểu 2 cơ quan này đang là "trung tâm" về giải pháp và chính sách nhằm đối phó với thách thức nhiều phía mà Việt Nam đang gặp phải.Vậy, điều gì khiến thủ tướng vừa trở về sau chuyến công du đã phải làm việc với các cơ quan trên? Phải chăng, ông cảm nhận rõ tâm lý và sức ép của xã hội lên 2 cơ quan này, do đó ông muốn gửi thông điệp của người đứng đầu chính phủ đến "tâm điểm" mà xã hội đang quan tâm?Phải chăng, buổi làm việc này chuẩn bị cho những điều chỉnh mới tiếp sau những biện pháp "khẩn" được đề cập trong công văn 319, thời điểm ông đang công du nước ngoài?

Nếu "nhạy cảm" và ảnh hưởng đến cuộc sống của nhân dân và đặc biệt là thị trường chứng khoán như vậy thì quả là khó hiểu khi giới truyền thông không được sử dụng hiệu quả. Hay, cơ quan quản lý đã xoa tay khi thị trường chứng khoán đã "xuôi xuôi" phần nào trong tuần qua, với "liều thuốc" bảo hiểm thị trường mang tên SCIC. Đây có thể coi như một sự "lệch pha" giữa cộng đồng đầu tư và cơ quan quản lý về hiện trạng và tương lai của thị trường.

Ngoài Tâm lý, thì ảnh hưởng mạnh, tức thời khiến nhà đầu tư Bán ra, đến từ bên kia bán cầu, khi Cục dự trữ liên bang Mỹ ( Fed) công bố quyết định cắt giảm 25 phần trăm điểm Lãi suất, từ 3,5% xuống 3,25%, một nỗ lực nhằm ngăn chặn cơn suy thoái đang ủ bệnh của nền kinh tế Mỹ. Quyết định của Fed cùng nhu cầu tăng lên, trong đó không thể không có đầu cơ, làm giá dầu tiếp tục tăng mạnh.Hiệu ứng dây chuyền là giá vàng tiếp tục leo thang còn các thị trường chứng khoán thế giới tiếp tục khó lường trong những ngày cuối cùng của quý 1 năm 2008.

Xu thế chuyển hướng đầu tư đang định hình khá rõ nét, nhiều nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang tìm cách rút ra khỏi thị trường để tìm cơ hội mới từ thị trường vàng.Nhưng không dễ để thực hiện điều đó như giai đoạn cuối năm 2007, vì hiện nay chứng khoán đã sụp giảm mạnh, đa phần các nhà đầu tư đã mất 50 - 70% tổng giá trị đầu tư, trong khi đó, muốn "bán tháo" lại không dễ. Do đó, trách nhiệm của cơ quan quản lý là đưa ra những khuyến cáo xác đáng giúp nhà đầu tư có quyết định hợp lý, dù quyết định đó là bám trụ với chứng khoán hay chuyển sang đầu tư vàng.

Bây giờ là thời điềm để chính phủ đưa ra những quyết định "sáng tạo" trong nhiều vấn đề gây tranh cãi mà từ trước đến nay vẫn bỏ lửng hoặc hoãn binh, như đột phá về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, IPO các tổng công ty - tập đoàn kinh tế, đầu tư ra nước ngoài, giám sát và hạn chế phong trào tập đoàn - đa ngành trong khu vực doanh nghiệp nhà nước, tỷ giá hối đoái. Vì, một luồng vốn lớn của xã hội đang bị đóng băng vào thị trường bất động sản, luồng vốn trong dân thì giao động mạnh giữa các quyết định đầu tư gián tiếp, nguồn kiều hối tăng mạnh để "chạy" vào chứng khoán nay cũng giảm nhiệt.Trong khi đó, nhu cầu đầu tư về hạ tầng, giáo dục, y tế và công nghệ cao của Việt Nam đang lên đến đỉnh điểm, đối lập với bối cảnh đó là tâm lý "chờ đợi" để được đầu tư và "chiếm chỗ" ở Việt Nam của nhà đầu tư nước ngoài Liệu họ có thể "kiên nhẫn" chờ đợi? Liệu chỉ có Việt Nam hấp dẫn, để chúng ta thờ ơ với cơ hội phát triển?

Các nhà đầu tư đã chỉ ra: Vấn đề không phải là "giãn" IPO, mà vấn đề là Giá nào? Tỷ lệ sở hữu dành cho nhà đầu tư nước ngoài thế nào? Họ nói nên điều đấy trong bối cảnh cơ quan quản lý thị trường cần họ thể hiện sự quan tâm của họ đến thị trường chứng khoán bằng hành động "Mua vào".Có thể coi đó như một thông điệp, một "sức ép" của họ gửi đến Việt Nam.

Chúng ta cần tỉnh táo, không nên nghĩ Việt Nam đã thành công, cũng không nên nghĩ "mở" cho nhà đầu tư nước ngoài thì chúng ta phụ thuộc vào họ, hay "nguy hiểm" hơn, họ sẽ "lũng loạn" làm Việt Nam không kiểm soát được.Bởi chúng ta chấp nhận Hội nhập, nơi thực lực, ưu điểm và hạn chế của chúng ta đều bộc lộ, nếu chúng ta phải "Trả giá" cho hội nhập cũng là điều phải chấp nhận.Trả giá sớm có nghĩa là trả giá rẻ và thành công hơn trả giá muộn, vì lúc đó cái giá rõ ràng không rẻ chút nào.

Động thái IPO Habeco và Niêm yết PVFC vào thời điểm này với nhiều nhà đầu tư cá nhân là khó hiểu, vì điều đó tăng Cung trong khi sức Cầu là một ẩn số. Nhưng điều đó cũng phát đi một tín hiệu: Phải bảo đảm các cam kết với giới đầu tư.Không thể chậm trễ lộ trình cải tổ khu vực kinh tế nhà nước vốn không hiệu quả và năng động. Nhưng "sức ép" là vậy, còn tiềm lực dân ta thì sao? Trên các diễn đàn làm nghề và qua trao đổi thực tế, Cầu của Habeco khá yếu ớt.Lý do, được giải thích là giá mang ra đấu của Habeco, 50.000 đồng /cổ phiếu là không thực tế. Nhiều nhà đầu tư đã đặt câu hỏi: Tại sao lại "cố đấm ăn xôi" với cái giá đó? Nếu có điều chỉnh về giá hợp lý hơn, khoảng30.000 đồng đến 40.000 đồng chắc chắn Habeco sẽ thu hút cộng đồng đầu tư hơn.Hơn thế nữa, đó có thể là giải pháp lâu dài cho hành trình nhiều chông gai, với những "ông lớn" đang "chờ đợi" để IPO, như BIDV, Incombank, Mobifone, Viettel, Vietnam Airlines....

Ngoài chuyện "giá" thì tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước cần thay đổi về lộ trình, thay đổi cơ cấu và sở hữu vốn của nhà nước trong các tổng công ty - tập đoàn kinh tế. Thực chất, giai đoạn đầu tiến trình cổ phần hóa với những doanh nghiệp này là Tăng vốn thông qua thu hút đầu tư ngoài nhà nước, nhưng nhà nước vẫn giữ tỷ lệ nắm giữ sau IPO quá lớn, thường từ 70% trở lên là không hợp lý. Tại sao, quy định nhà đầu tư nước ngoài được sở hữu 30% ( đang áp dụng ) hay 40% ( sắp áp dụng) với chứng khoán OTC mà nhà nước vẫn duy trì tỷ lệ nắm giữ cao như vây?

IPO không chỉ nhằm mục tiêu thu hút vốn, cái đích mà cổ phần hóa hướng đến đã được khẳng định nhiều lần là: Thay đổi công nghệ và năng lực quản trị của hệ thống doanh nghiệp. Làm sao có thể thay đổi khi "tiếng nói" của nhà nước áp đảo như vậy, cùng với đó là hệ lụy của thời kỳ "của chùa" vẫn còn đó. Như vậy, chẳng khác nào cải cách nửa mùa? Tất nhiên, với tỷ lệ nắm giữ, các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước chỉ hướng đến lợi nhuận, mà với bối cảnh thị trường hiện nay, họ chỉ có lợi nhuận khi định giá đúng, chứ không phải là pha loãng giá trị cổ phiếu bằng cách tăng mạnh vốn điều lệ trước IPO, còn giá đấu thì được xác định mà không có tổ chức định giá nào chứng nhận.

Có thể, thời điểm này là quá muộn để có những thay đổi về Giá cũng như tỷ lệ nắm giữ của nhà nước sau IPO đối với Habeco, điều đó đồng nghĩa thêm một "ông lớn" IPO không thành công. Nếu làm một việc đã biết trước là sẽ không thành công, thì có nên làm chăng? Thay đổi trong hoàn cảnh như hiện nay là vô cùng cần thiết, đó như một thông điệp khẳng định cam kết ổn định thị trường chứng khoán, thúc đẩy cải cách toàn diện của chính phủ Việt Nam. Ngược lại IPO Habeco thất bại sẽ dấn sâu thị trường chứng khoán đi xuống, niềm tin của cộng đồng đầu tư tiếp tục bị thử thách và liều thuốc SCIC cũng mất giá trị.

Cộng đồng đầu tư đang chờ đợi những giải pháp tạo ra sức bật từ thủ tướng sau chuyến công du nhiều dấu ấn của ông, để chứng khoán bật đậy, để đưa đất nước bước ra từ khủng hoảng với vị thế mới. Liệu điều đó có xảy ra?

Phạm Hùng Vỹ