Lòng tham và sự sợ hãi


Dấu hiệu về một cuộc khủng hoảng ngày càng rõ nét trên thị trường chứng khoán Việt Nam, khi mà "lòng tham" của các nhà đầu tư tổ chức không chiến thắng được "sự sợ hãi". Tuy vậy, kinh nghiệm có được từ chu kỳ suy thoái kéo dài vừa qua cho thấy, khi thị trường bước vào "khủng hoảng mini" các thành phần tham gia thị trường đều phải có Trách nhiệm, dù là cơ quan quản lý thị trường ( ủy ban chứng khoán, bộ tài chính hay cao nhất là chính phủ) đến các "đại gia" trên thị trường như nhà đầu tư tổ chức, công ty chứng khoán, ngân hàng, cũng như nhà đầu tư nhỏ lẻ. Ngược lại, khi tất cả đều bối rối, sợ hãi, "khủng hoảng mini" sẽ trở thành "đại khủng hoảng" tác động dây chuyền đến nền kinh tế và xã hội.


Nguyên nhân chính khiến thị trường rơi vào khủng hoảng mini như hiện nay, theo tôi, không phải do tác động từ nhận định bi quan của HSBC về tương lai thị trường chứng khoán Việt Nam, vì tôi được biết, báo cáo của HSBC đã mất giá trị với các nhà đầu tư tổ chức ở thị trường Việt Nam, nó chỉ tác động đến nhà đầu tư nhỏ thông qua giới truyền thông và các diễn đàn chứng khoán.


Khủng hoảng mini hiện nay cũng không phải do các nhà đầu tư tổ chức thiếu "trách nhiệm" với thị trường khi tung một lượng lớn cổ phiếu giải chấp ra thị trường. Vì dù là "đại gia" trên thị trường thì sức ép cao nhất nên họ là hiệu quả kinh doanh, là lợi ích của cổ đông, nếu họ không chủ động "quản trị rủi ro" với khối tài sản đó, liệu "ghế" của họ trong doanh nghiệp có còn? Đó là chưa nói đến những "áp lực" thị trường vốn, khi họ buộc phải cắt giảm lãi suất huy động, trong khi thực tế mặt bằng lãi suất đang thực âm, đẩy họ vào cuộc chiến nóng bỏng trên thị trường liên ngân hàng. Mà trên thị trường liên ngân hàng, "quyền lực" của 4 "đại gia" quốc doanh thật đáng sợ, nhưng bốn ông lớn này cũng "có vấn đề" với 52.000 tỷ "bỏ ngỏ", rồi "rủi ro" tín dụng cho hàng trăm, hàng nghìn dự án của các tổng công ty - tập đoàn kinh tế nhà nước, liệu họ có dám "liều" cho vay vốn "dư thừa" cho các ngân hàng đàn em?Trong tình trạng đó, hệ thống ngân hàng phải "siết" nợ đến hạn hoặc có thể "siết" được là dễ hiểu. Trước đây, khi thị trường suy giảm mạnh nhưng VN - Index còn giao động từ 600 - 750 điểm, tôi đã đề xuất phương án "3 điểm":



Một là: chính phủ can thiệp khẩn cấp vào thị trường để ngăn đà sụp giảm của thị trường, SCIC là công cụ đã được chính phủ sử dụng nhưng "dư luận" không đúng lúc cùng "ngân quỹ" không "đủ tầm" đã làm SCIC giảm nhiều tác dụng.


Hai là: chính phủ thông qua ngân hàng nhà nước, tiến hành khoanh nợ, giãn nợ cả gói cho cầm cố chứng khoán, nhưng giải pháp này không được lựa chọn, thay vào đó là "kêu gọi" hệ thống ngân hàng ngừng giải chấp cổ phiếu.Theo giới phân tích, đây là sai lầm của chính phủ, nếu tiến hành khoanh - giãn nợ, sức ép nên thị trường được hóa giải, thị trường chứng khoán bình ổn, chính phủ có thể tập trung vào ổn định kinh tế vĩ mô. Xét dưới góc độ "được - mất" thì "kêu gọi" giúp nhà nước "mất" ít hơn trong khi nền kinh tế và khả năng điều tiết của chính phủ "mất" quá nhiều.


Ba là: Chính phủ cần khai thông luồng vốn ngoại, gồm: thu hút các công ty quản lý quỹ 100% vốn nước ngoài thành lập tại Việt Nam, đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa các tổng công ty - tập đoàn kinh tế nhà nước, với phương thức "thị trường" hơn, trong đó tỷ lệ nắm giữ sau IPO của nhà nước cần giảm từ trên 70% xuống 51% hoặc 30%. Về vấn đề này, chỉ mới thấy bộ tài chính "đề xuất" các phương án trong buổi làm việc ngày 15/3 giữa thủ tướng với ngân hàng nhà nước - bộ tài chính và ủy ban chứng khoán nhà nước, chưa thấy một "mốc" thời gian hay một "cam kết" nào của chính phủ.


Trong bối cảnh khủng hoảng mini hiện nay, 3 điểm nói trên, trừ điểm một không còn phù hợp chính phủ nên chỉ đạo tiến hành khẩn 2 điểm còn lại. Theo tôi, không nên "can thiệp" trực tiếp vào thị trường như trường hợp thay đổi biên độ vừa qua, vì từ thay đổi đó thị trường đã bị méo mó, khi được ổn định trong 1 thời gian ngắn về tâm lý, nhưng trước tình hình kinh tế khó khăn như hiện nay mà nhà đầu tư được "hưởng lợi" đến 10% - 15% trên giá trị đầu tư chỉ vì "chớp" đúng thời điểm cũng đồng nghĩa khả năng "phá" thị trường ngay sau đó.


Không nên để nhà đầu tư "nhìn" theo chỉ số cũng như "màu xanh" hay "màu đỏ" để ra quyết định mua - bán. Chính phủ và các cơ quan quản lý thị trường cùng không thể mãi đóng vai "cứu hộ" thị trường mãi được, vì càng làm vậy thị trường càng méo mó, càng yếu sức đề kháng, càng tạo ra siêu lợi nhuận cho 1 bộ phận nhỏ nhà đầu cơ, trong khi đất nước đang khó khăn như hiện nay. Nên để nhà đầu tư hiểu, khi kinh tế khó khăn, lợi nhuận kỳ vọng trong đầu tư phải hạ xuống, nhà đầu tư và tổ chức niêm yết mới quyết định thị giá của cổ phiếu .


Nếu biên độ trở lại như cũ đồng thời tiến hành khoanh nợ - giãn nợ cả gói với cổ phiếu giải chấp điều gì sẽ xảy ra?


Theo nhận định của tôi, thị trường sẽ lành mạnh hơn, những nhà đầu tư đã chịu nhiều thiệt hại, ban đầu dù không muốn chấp nhận mặt bằng mới của thị trường chứng khoán cũng không có lý do để "bán tháo" cổ phiếu, mặt khác, thị trường sẽ thu hút một làn sóng mới các nhà đầu tư và đầu cơ. Vấn đề là: Chính phủ có tiến hành và nhất quán với một giải pháp như trên?


Chúng ta cần một thị trường chứng khoán "khỏe mạnh" để tiếp tục tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, đồng thời tiến trình này sẽ đưa nhiều hàng hóa nên thị trường, giúp thị trường tăng trưởng cả về "lượng" và "chất", nhà đầu tư sẽ có nhiều lựa chọn hơn.