Quán nhỏ ven đường

[arrowhanoi]

Nhân có bài phỏng vấn của phóng viên Hải Lý với thống đốc NHNN, mình có vài lời bình loạn bên Vietcurrency, nay xin chia xẻ với nguyen quan:
Nguyên văn bài phỏng vấn của PV Hải Lý-TBKTSG
=====================================

Giảm lãi suất là vấn đề được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình nhấn mạnh trong phần hai cuộc phỏng vấn của TBKTSG. Ông khẳng định sẽ dần tháo gỡ các biện pháp hành chính kể cả trần lãi suất và sửa đổi hàng loạt qui định bất cập, không còn phù hợp thực tế. Ông cho biết:

1) Thông điệp của NHNN là từ cuối tháng 9 trở đi lãi suất cho vay đối với hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ ở mức 17-19%/năm. Nói như vậy không phải hô khẩu hiệu, mà nói là làm. Cái gì làm được thì phải khẳng định làm được. Cái gì chưa làm được thì tìm biện pháp giải quyết, chứ không thể nói mà không làm.

2) Phân tích dữ liệu và thực trạng trong toàn hệ thống ngân hàng, đến nay chúng ta không thiếu vốn. Đầu năm ngân hàng không những thiếu vốn, mà thiếu cả thanh khoản.

3) Thưa ông điều gì cho thấy ngân hàng không thiếu vốn?

Căn cứ trước tiên là lãi suất tiền đồng thị trường liên ngân hàng đã ổn định ba tháng nay. Hiện nó dao động từ 12 đến 15%/năm tùy kỳ hạn. Lãi suất qua đêm gần đây thậm chí có thời điểm dưới 10%/năm. Dưới góc độ quản lý, tôi cho rằng mức lãi suất liên ngân hàng như thế là hơi thấp.

Xin được bắt đầu từ chủ điểm số 2 và số 3 ở trên: ngân hàng hiện không thiếu vốn. Đúng là có hiện tượng thừa vốn cục bộ tại một số ngân hàng. Nó được thể hiện trong hoạt động mua trái phiếu trong thời gian vừa qua. Nếu thiếu vốn thì ko có ngân hàng nào đi mua trái phiếu, giống như hồi tháng 3 thì phải. Hiện tại, kênh vốn ngân hàng có được từ nhiều nguồn nhưng hầu hết là các nguồn ngắn hạn. Vì thế nó không đảm bảo cho hoạt động kinh doanh dài hạn. Thêm vào đó, vì thực trạng nợ xấu gia tăng rất nhanh nên các ngân hàng đều có xu hướng phòng thủ để đảm bảo thanh khoản của mình. Do vậy, lãi suất huy động đến thời gian này vẫn chưa hạ và các khoản tiền gửi của khách hàng hầu hết vẫn ở trạng thái ngắn hạn.
Tuy nhiên, điểm em không hài lòng là con số lãi suất liên ngân hàng đưa ra trong bài ko phải con số thực. Hiện tại lãi suất thực cao hơn phát biểu của thống đốc và vay liên ngân hàng kỳ hạn 6 tháng dù lãi suất lên 18% vẫn rất khó vay. Các NH ưu tiên phòng thủ cho mình trước nên những kỳ hạn dài là vấn đề nan giải khi họ chưa nhìn rõ diễn biến cho 6 tháng tiếp theo.

4) Theo ông lãi suất liên ngân hàng cần phải cao hơn?

Nếu theo đúng ý đồ quản lý của NHNN, tất cả các mức lãi suất đó phải cộng thêm khoảng 1%/năm mới hợp lý.

Vừa qua chúng ta mua vào một lượng ngoại tệ khá lớn và đẩy vào lưu thông một lượng tiền đồng cũng tương đối lớn. Để cân bằng NHNN đã hút về một lượng tương ứng qua thị trường mở. So sánh giữa lượng tiền hút vào – bơm ra, phần bơm ra vẫn nhiều hơn. Nhờ đó thanh khoản ngân hàng được cải thiện. Phải thấy lượng tiền mà NHNN tung ra mua ngoại tệ là tiền không kỳ hạn, nó khác tái cấp vốn, vì tái cấp vốn còn có thời hạn thu về.

Từ đây vốn cho nền kinh tế đã tăng lên đáng kể.

Chủ điểm số 4: do con số NHNN đưa ra là con số không thật về lượng USD mua vào cũng như việc bơm hút VND nên khó có một đánh giá chu toàn cề vấn đề này. Giả định theo đúng lời thống đốc là lượng VND bơm ra nhiều hơn hút vào thì thị trường trong mấy tháng trước sẽ có nguồn tiền lớn vì nó có được từ nguồn bơm ra (như thống đốc nói) cộng với nguồn tái cấp vốn cho các ngân hàng. Do hệ số số nhân tiền tệ của mình lớn, nên nếu có nguồn lớn bơm ra thì thị trường sẽ thấy tiền không khan hiếm nữa. Nhưng hiện tại lãi suất huy động vẫn rất cao, vậy nó chỉ xảy ra 2 khả năng:
KN1) Thống đốc lại vừa uống trà chanh rồi. Dưng chỉ chém được người không biết thôi, còn người biết thì cười hì hì.
KN2) Nguồn tiền ra là có thật. Nếu vậy thì sẽ rất đáng lo, vì khi có nguồn tiền bơm ra mà thị trường vẫn khan tiền thì đó là biểu hiện xấu, có thể chỉ rõ là nợ xấu trong hệ thống ngân hàng gia tăng mạnh. Kinh tế VN phụ thuộc nhiều vào đầu tư, vì vậy nó cần lượng tiền lớn để vận hành. Nợ xấu giống như các nút thắt cản dòng chảy của tiền. Để tiếp tục chảy, người ta cần bơm thêm tiền để vượt qua vật cản. Càng nhiều nút thắt thì nhu cầu về tiền càng tăng cao để đảm bảo dòng chảy vận hành ổn định. Vì vậy mỗi khi xiết tiền thì các hạt nhân thị trường sẽ thấy hiện tượng khan tiền trầm trọng. Quay lại chủ điểm ban đầu nhé, khi nguồn cung tiền gia tăng mà vẫn khan tiền có nghĩa chúng ta có nhiều nợ xấu và lượng tiền bơm ra chưa đủ để hệ thống chạy trơn.

5.1) Thưa ông có mâu thuẫn gì không khi nói vốn cho nền kinh tế đã tăng lên nhưng tăng trưởng tín dụng 7 tháng đầu năm lại rất thấp, phải nói là thấp nhất so với cùng kỳ những năm trước?

Tăng trưởng tín dụng 7 tháng qua hơn 7,5% so với cuối năm ngoái. Số liệu thống kê này không phải hoàn toàn chính xác. Vừa qua có hiện tượng luồn lách để chạy các qui định của NHNN, trong hạch toán kế toán của các ngân hàng thương mại có nhiều con số biến tướng, nên số liệu tổng hợp không còn chính xác như trước đây. Mức tăng trưởng tín dụng trên, vì thế, chỉ có tính tham khảo.

5.2) Nhìn vào số tham khảo, so với chỉ tiêu tăng trưởng của năm nay, hoạt động tín dụng còn dư địa rất lớn. Trung bình tăng trưởng tín dụng những tháng còn lại phải trên 2%/tháng.

Dư địa đó có ý nghĩa như thế nào khi thực trạng tăng trưởng tín dụng giữa các ngân hàng khác nhau? Một số ngân hàng đã hết hạn mức tăng, số khác lại còn nhiều.

Đúng thế. Có tổ chức tín dụng đang thừa vốn, nhưng đã sử dụng hết hạn mức. Có ngân hàng còn room cho vay, lại thiếu vốn. Có ngân hàng còn vốn, còn hạn mức nhưng không muốn cho vay thêm vì thấy rủi ro quá. Những ngân hàng còn hạn mức, thiếu vốn, muốn tăng trưởng tín dụng cũng không dễ vì huy động từ dân cư phải trả lãi suất cao để cạnh tranh, vay liên ngân hàng thì bị vướng các qui định của NHNN. Với những qui định hiện nay, vốn đang nơi thừa nơi thiếu và không điều hòa được. Tới đây nhiệm vụ của chúng tôi là đưa ra các biện pháp trung hòa lượng tiền này.

6.1)Thưa ông sự điều hòa vốn liệu có đồng nghĩa với giảm lãi suất?

Mức tăng trưởng tín dụng 20% đã được đưa vào nghị quyết của Chính phủ và không ngân hàng nào, dù lớn hay nhỏ, được vượt mức đó. Do đó không nhất thiết là các tổ chức tín dụng phải huy động quá nhiều vốn trong giai đoạn hiện nay, và không cần thiết phải đẩy lãi suất tiết kiệm lên. Sẽ có những biện pháp điều tiết vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu. Kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng trong những năm tiếp theo cũng sẽ là vấn đề được đặt ra.

Khi không cần nâng lãi suất đầu vào để huy động vốn bằng mọi giá, cớ gì ngân hàng cho vay lãi suất cao? Mối quan tâm của tổ chức tín dụng không phải mặt bằng lãi suất cao thấp, mà là chênh lệch lãi suất đầu vào đầu ra. Theo tính toán của NHNN trong nhiều năm qua, chênh lệch lãi suất huy động - cho vay ở mức 2,5 – 3%/năm là thích hợp. Huy động 14%/năm, cho vay 17 - 19%/năm hoàn toàn nằm trong khả năng của tổ chức tín dụng. Đây là lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh, còn cho vay các loại hình dịch vụ khác thuộc phạm vi thỏa thuận giữa người vay và bên cho vay, nó có thể cao hơn.

Nếu cứ để lãi suất cao, các ngân hàng cũng không thể cho vay ra được.

Chủ điểm số 5 và số 6.1: thống đốc chỉ tập trung nói về tăng trưởng tín dụng và đưa việc huy động vào phục vụ cho tín dụng. Những vấn đề khác thống đốc quên không nhắc. Mà thống đốc lại quên một việc là các ngân hàng nhỏ hiện phải huy động cao để phục vụ cho việc đảm bảo thanh khoản của mình chứ ko hẳn phục vụ cho tín dụng. Vấn đề này hoàn toàn khác. Nếu thanh khoản được đảm bảo thì ko ai dại gì huy động cao cả, vì chắc gì đã cho vay được ở mức lãi suất cao như thế. Cái chị Hải Lý này cũng quên luôn không nhắc thống đốc việc này.

6.2) Tăng dự trữ bắt buộc có phải là một trong những biện pháp sẽ được NHNN áp dụng để điều hòa vốn?

Đó là một trong những giải pháp có thể áp dụng.

Chủ điểm số 6.2: Thống đốc có nói về việc mất cân bằng về vốn giữa các NH, chỗ thừa, chỗ thiếu. Tăng dự trữ bắt buộc lại ko phải là công cụ tốt để phục vụ cho mục đích này. Em chưa hiểu thống đốc định dùng công cụ này thế nào. Bác nào biết thì chỉ điểm giúp nhé.

7) Lâu nay dư luận thường đề cập đến các biện pháp hành chính trong điều hành tiền tệ, trong đó có trần lãi suất. Thưa ông trần lãi suất huy động sẽ sử dụng đến bao giờ?

Giảm lãi suất là đòi hỏi thực tiễn của nền kinh tế và nó phù hợp, xuất phát từ lợi ích của doanh nghiệp, của tổ chức tín dụng, của người dân.

Cuộc sống đôi khi cũng cần phải có biện pháp hành chính. Áp dụng biện pháp hành chính vì chúng ta chưa tìm ra được các công cụ mang tính kinh tế mà việc sử dụng cho phép đạt được mục tiêu trong thời gian ngắn nhất. Sử dụng biện pháp hành chính là cực chẳng đã và chỉ trong thời hạn ngắn. Trần lãi suất huy động là một giải pháp hành chính, sức sống của nó không thể dài được. Khi thị trường ổn định, nhất định sẽ bỏ trần lãi suất.

Ông nói lãi suất liên ngân hàng đã giảm và ổn định nhưng lãi suất huy động từ dân cư vẫn còn cao. Vì sao thưa ông?

Chức năng của thị trường liên ngân hàng là điều hòa vốn cho các tổ chức tín dụng. Vừa qua chức năng này bị triệt tiêu vì có những qui định bất cập. Hàng loạt qui định ban hành trong thời gian qua phải được xem xét lại để dòng vốn được luân chuyển theo qui luật nước chảy chỗ trũng và trong tầm kiểm soát của cơ quan quản lý.

Chủ điểm số 7: trần lãi suất huy động.
Nếu tinh ý, các bác sẽ thấy ngân hàng huy động lãi suất cao ở kỳ ngắn hạn là chủ yếu. Nó có thể phản ánh mấy điều khác nhau: 1) nguồn để cho vay ko dồi dào, ko đủ cơ sở tin cậy nên chỉ huy động ngắn hạn. 2) Ảnh hưởng của nợ xấu đến việc phải chạy đua huy động để giữ thanh khoản 3) Khách hàng cũng chỉ có nhu cầu gửi ngắn để phù hợp với chính sách phòng thủ của họ 4) Các ngân hàng ko dám hạ lãi suất huy động vì sợ các ngân hàng khác rút mất khách của mình.
Điều này dẫn đến cuộc đua ngấm ngầm giữa các ngân hàng về lãi suất. Rất buồn cười là nó tạo ra cái vòng xoáy luẩn quẩn: sợ mất thanh khoản phải huy đông, huy động thì sợ mất khách nên huy động cao, lại chỉ huy động hoặc người gửi chỉ gửi kỳ hạn ngắn. Sợ cái kỳ hạn ngắn đáo hạn ảnh hưởng đến thanh khoản...Vì vậy bài toán lãi suất rối bời.

Vậy phải gỡ nút thắt thế nào đây? Trước đây em có đề cập về một tín hiệu cho chứng khoán là trần lãi suất huy động. Khi NHNN dỡ bỏ trần lãi suất huy động là khi thị trường đã ổn định. Neo theo tin này đánh long là OK. Có thể gỡ cái luẩn quẩn trên từ đây. Tạm thời thanh khoản các ngân hàng tạm ổn định nhưng dính vào vòng luẩn quẩn trên nên NHNN ko dám gỡ trần lãi suất huy động. Bây giờ mạnh dạn bỏ trần lãi suất huy động. Lúc này ngân hàng yếu mạnh sẽ lộ rõ qua chính sách huy động. Khi phát hiện sức khỏe ngân hàng khác nhau, NHNN đưa ra chính sách giải quyết. Đối với nợ xấu, NHNN cho các cty mua bán nợ đàm phán sớm để giải quyết một phần, sau đó thực hiện tái cấp vốn cho những ngân hàng yếu. Việc tái cấp vốn cần giám sát chặt chẽ, kịp thời, đúng nơi, đúng lúc. Như vậy thị trường sẽ được điều chỉnh theo hướng tích cực hơn khi nhu cầu vốn được phân bổ chính xác. Khi bình ổn được thị trường, lãi suất huy động sẽ dần hạ và NHNN có thể áp dụng thêm những biện pháp quản lý khác.

Tuy nhiên, cần phải tính đến tình huống 2: thị trường đã thực sự quá xấu (do nợ xấu quá nhiều và bị che đậy). Khi dỡ trần lãi suất thì ồ ạt các NH đua lãi suất và vỡ trận khẩn cấp. Em đánh giá tình huống này xác suất ko cao nhưng cũng ko phải ko có.

8) Một phần của các qui định bất cập trên nằm ở thông tư 13 và 19. Vậy chúng ta có điều chỉnh hai thông tư này?

Nhiều năm trước chúng ta thiếu gạo vì ngăn sông cấm chợ, nhưng khi ta tạo ra được một thị trường liên thông, giá gạo trở nên bình ổn. Thị trường vốn cũng vậy. Chúng ta đã sử dụng một số biện pháp hành chính, nếu ta không kịp thời điều chỉnh nó, hoặc tháo gỡ nó thì bất cập ngày càng lan rộng. Thông tư 13 và 19 nhất định sẽ phải sửa đổi.

Chủ điểm số 8: thông tư sửa đổi nội dung thế nào em chưa biết nên ko dám bình luận. Nhưng nếu thống đốc muốn tạo liên thông thị trường 1 và thị trường 2 để điều hòa thì là việc đẽo cày giữa đường. Em chưa đọc hết được bộ quy chuẩn Basel nên ko dám chém gió mạnh, nhưng bản chất thị trường 2 chỉ mang tính chất hỗ trợ thanh khoản, bây giờ bắt nó phục vụ thị trường 1 thì khó quá. Nếu chỉ vì thấy hiện tại có sự mất cân đối rồi sửa, sau đó vào tình huống khác lại sửa tiếp thì chắc sửa cả đời. Đề nghị các cụ nghĩ một tí cho cẩn thận rồi hãy làm. Muốn sửa thì cải tổ hệ thống ngân hàng đi, quy hoạch cẩn thận, loại bỏ phần tử yếu kém, tách bạch loại NH đầu tư và NHTM ra, cho đỡ bị ảnh hưởng tới ba cái vụ CK và Bất động đậy. Chứ làm linh tinh thì một thằng chém gió vỉa hè như em còn thấy mắc cười.

Liên quan đến lãi suất, đang có những quan điểm trái ngược nhau về lãi suất tiết kiệm. Một bên cho rằng lãi suất tiền gửi phải thực dương để đảm bảo lợi ích người gửi, bên kia không đồng tình. Nếu được lựa chọn, ông đứng ở bên nào, thưa Thống đốc?

Chưa có ai, chuyên gia hay viện nghiên cứu nào phân tích vì sao tăng trưởng tín dụng năm nay lại được Nghị quyết 11 ấn định là 20%. Tôi cho rằng con số đó phù hợp với mức độ tích lũy của nền kinh tế hiện khoảng 20% GDP/năm.

Định hướng lâu dài lãi suất tiền gửi không thể thực dương. Nó vô lý. Anh có tiền nhàn rỗi gửi, ngân hàng giữ hộ anh. Ngân hàng trả cho người gửi một mức lãi suất nhất định vì ngân hàng có thể sử dụng tiền gửi đó để kinh doanh. Ở các nước người dân mở tài khoản, ngân hàng giữ hộ tiền, ngân hàng không phải là kênh đầu tư. Nếu người dân muốn kinh doanh vốn, phải đầu tư ở thị trường chứng khoán.

Hiện nay nhiều người đặt vấn đề lãi suất thực dương, người gửi tiền thậm chí mặc cả lãi suất với ngân hàng. Do lạm phát cao, chúng ta đã tăng lãi suất để giảm nhu cầu tín dụng, để người dân gửi tiền vào ngân hàng thay vì tìm kiếm dự án đầu tư, làm ăn hoặc tìm doanh nghiệp tốt niêm yết để mua cổ phiếu. Lãi suất cao nhằm hút bớt tiền trong lưu thông. Trong điều kiện bình thường, không nhất thiết lãi suất tiền gửi phải cao hơn lạm phát.

================================================== ===========