[h1]Nghèo đói và lúa gạo [/h1]





Phạm Khiêm


BBCVietnamese.com từ Thái Lan










[img]http://www.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2009/08/12/090812090529_vietnamrice226.jpg" alt="Cảnh gặt lúa ở Bắc Bộ " width="226" height="170">



Đối
với nông dân Nguyễn Văn Bảy từ Tiền Giang, vùng nằm trong vựa lúa đồng
bằng sông Cửu Long, khủng hoảng kinh tế thế giới tác động đến gia đình
ông trên hai mặt.





Giá nông sản giảm nên thu nhập giảm. Và số nhân khẩu phải nuôi trong gia đình bỗng nhiên gia tăng.



“Con
của nông dân đi làm ở các khu chế xuất, nhà máy đóng cửa,xí nghiệp giảm
người, họ phải quay về mảnh ruộng. Thêm nhân khẩu và thêm gánh nặng cho
nông thôn.”



Ông Bảy, nông dân ba đời với mảnh ruộng chừng một ha rưỡi, cho rằng kiến thức thị trường
kém làm cho nhiều nông dân thua lỗ, vì họ chậm đáp ứng nhu cầu của thị trường.



“Rồi
nông dân không có trình độ để theo dõi khủng hoảng cho nên chỉ chạy
theo đuôi. Cái gì có giá họ chạy theo đuôi, nó mất giá thì đốn bỏ. Ví
dụ như trồng lúa không có giá, thấy người ta trồng tràm, chạy theo
trồng tràm, rồi nó ứ không bán được, lại đốn bỏ, cứ vậy, phát triển
kinh tế không được.”



Trong
khi thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam trong năm lên tới 1000
USD, thu nhập của nông dân không cải thiện được bao nhiêu. Báo trong
nước nói một hộ làm lúa ở đồng bằng Bắc Bộ, với hai sào ruộng, một năm
làm ra khoảng một triệu rưởi đồng, (85USD). Nông dân Nguyễn Văn Bảy nói
chi phí cho sản xuất quá cao đã ăn hết vào thu nhập của gia đình ông.





“Nông
sản không bao giờ có giá cao cả, nhưng cái vốn bỏ ra rất lớn. Thí dụ
như phân bón cao, tiền công làm ruộng cao, thậm chí gặp phân giả thuốc
giả coi như nông dân chịu chết. Thứ hai nữa cái điều kiện hoạt động của
nông dân còn lạc hậu dữ lắm, không tân tiến như các nước khác.”



Ông
Bảy nhắc đến chuyện lúa thu hoạch trong mùa mưa, và chuyện thiếu nhà
kho chứa đã làm giảm phẩm chất, hoặc lãng phí nhiều thóc lúa. Cạnh đó
là chuyện bị thương lái ép giá.





Kinh
doanh lương thực đâu chỉ có một tổng công ty. Hiện giờ có tới 140 công
ty có tư cách xuất khẩu gạo. Đâu chỉ có một mình Vinafood

Trương Thanh Phong - Tổng giám đốc







“Về
giá cả nông dân bị ép dữ lắm. Giá gạo xuất cảng có thể lên gần 600 USD
một tấn, hoặc trên 800 USD, như thời cao điểm năm 2008. Tuy nhiên lúc
đó nông dân không bán được lúa, chính phủ không cho xuất cảng, lấy lý
do đảm bảo an ninh lương thực. Không xuất được thì nông dân không bán
được. Gạo dồn ứ trong nhà rất nhiều, về sau phải bán giá rẻ.”




Đâu có chuyện đó




Không
ít người nói rằng nông dân Việt Nam canh tác lạc hậu, thiếu thông tin,
bị thương lái ép giá, trong khi công ty lương thực kiếm lời qua hợp
đồng xuất khẩu gạo. Trong những năm gần đây khoảng cách thu nhập giữa
người làm ra hạt gạo và giới kinh doanh sống bằng nó, ngày càng rộng
thêm.



Ông
Trương Thanh Phong, Tổng giám đốc Công ty Lương thực Miền Nam, doanh
nghiệp quốc doanh có doanh số xuất khẩu gạo lớn nhất nước, không tin
rằng các tổng công ty lương thực đã có lỗi trong chuyện làm cho nông
dân nghèo.



“Kinh
doanh lương thực đâu chỉ có một tổng công ty kinh doanh. Hiện giờ có
tới 140 công ty có tư cách xuất khẩu gạo. Đâu chỉ có một mình Vinafood,”



“Phát biểu thì họ cứ nói. Nông dân nghèo đâu phải chỉ vì mua lúa mà họ nghèo.”



Giám
đốc tập đoàn lương thực lớn nhất VN nói thêm: “Nông dân diện tích trồng
lúa nó ít, nhân khẩu nó đông nếu mà bình quân trên đầu người nó thấp
quá. Nếu độc canh sống bằng cây lúa không, người nông dân không thể nào
khá được.”

[img]http://www.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2009/08/12/090812090556_riceimport.226s.jpg" alt="Gạo Việt Nam xuất sang Philippines" width="226" height="170">





Ông
Phong cho biết chỉ những hộ có ruộng đất lớn thì trồng cấy hay kinh
doanh mới khá. Ở Việt Nam số hộ có chừng 5 héc ta đất trở nên chỉ chiếm
có 1%.






Ông
Phong, người giữ chức Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho hay
ngoài gạo, Tổng công ty Lương thực Miền Nam còn kinh doanh lúa mì, thực
phẩm chế biến, khách sạn du lịch.



“Các mặt hàng phi lương thực chiếm 40 phần trăm doanh số
của công ty.”



“Tổng công ty đâu chỉ mỗi xuất khẩu gạo. Họ kinh doanh đa ngành đa nghề, nhiều mặt hàng sản phẩm khác đâu chỉ có gạo không.”





Nông dân vẫn nghèo




Giáo sư Võ Tòng Xuân, chuyên gia đầu nghành về cây lúa, cho rằng nông dân trồng lúa vẫn là nhóm người nghèo nhất Việt Nam.





“Nông
dân bán gạo hiện nay vẫn là những người nghèo nhất do cách tổ chức thị
trường trong nước và do sự ép giá của các thương lái,”



“Cạnh đó là cách điều hành xuất khẩu gạo của tổng công ty lương thực.”



Nhà
khoa bảng có nhiều năm lăn lộn với nông dân kể lại năm 2008 khối tổng
công ty và các công ty lương thực kiếm lời lớn trong khi nông dân thiệt
thòi.



“Lúc
đó nhà nước cấm không cho xuất khẩu cho nên đâu có ai mua được. Nông
dân khi ấy người ta đang cần tiền. Trong khi chỉ có một ông mua, ông ấy
mua với giá rẻ, nông dân chịu chết,”



“Xong
rồi họ xuất cảng với giá cao. Cho tới giờ này những người nghèo nhất là
những người trồng ra lúa bởi vì họ luôn luôn bị lợi dụng.”



Giáo sư Xuân nói nông dân ngày nay bị thiệt thòi bởi thị trường mua bán lúa gạo hỗn loạn.

[img]http://www.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2009/08/12/090812090827_rice.paddy.south.226.jpg" alt="Nông dân trồng lúa" width="226" height="170">





“Bây giờ nông dân chúng ta mạnh ai ấy làm, không biết bán gạo cho ai, và không biết bán giá bao nhiêu. Luôn luôn là phập phồng,”





“Còn các công ty họ luôn luôn lợi dụng thị trường để chèn ép người nông dân, làm sao có lời nhất cho họ.”




Giải
pháp đối với tình trạng này, theo ông Võ Tòng Xuân là cho nhiều công ty
tham gia để thị trường thu mua gạo được cạnh tranh hơn, giảm bớt thế
độc quyền của tổng công ty nhà nước. Khi ấy nông dân mới có hy vọng cải
thiện thu nhập.



Hiệu
trưởng trường Đại học An Giang muốn thấy doanh nghiệp liên kết với nông
dân trrong việc tạo ra vùng nguyên liệu xuất khẩu để hai bên cùng có
lợi.




“Có
cách nào đó doanh nghiệp xuất khẩu gạo tạo ra các vùng nguyên liệu của
họ. Rồi từ đó họ chăm sóc giúp đỡ người nông dân ngay từ đầu để làm ra
sản phẩm, hay nguyên liệu tốt nhất cho doanh nghiệp để xuất khẩu,”



“Có
như thế người nông dân mới an tâm làm ăn. Vì khi ấy người ta biết là
trồng cây gì cho ai, với sản lượng ra sao, chất lượng như thế nào. Và
chắc chắn nó sẽ được mua bởi cái công ty đặt hàng.”

Bài
nằm trong loạt Bắt nhịp Kinh tế Toàn cầu -Taking the Pulse of
the Global Economy của BBC World Service, nhìn vào các chỉ số
kinh tế, giá cả, chính sách nhà nước, thị trường và tác
động của chúng đến đời sống người dân trên thế giới.