Giá dầu thế giới đang trở lại tâm điểm của thị trường tài chính toàn cầu khi căng thẳng tại Trung Đông chưa phát đi tín hiệu hạ nhiệt rõ ràng. Sau phát biểu mới nhất từ Tổng thống Mỹ Donald Trump về khả năng chiến sự còn kéo dài thêm 2-3 tuần, thị trường lập tức định giá lại rủi ro nguồn cung, đẩy dầu Brent vượt 109 USD/thùng và dầu WTI lên trên 111 USD/thùng. Trong bối cảnh đó, một loạt cảnh báo mới về kịch bản dầu có thể leo lên 174 USD/thùng đang khiến giới đầu tư, các nhà hoạch định chính sách và người tiêu dùng cùng lo ngại.

Giá dầu thế giới tăng mạnh sau tín hiệu leo thang mới

Phiên giao dịch ngày 3/4/2026 ghi nhận đà tăng rất mạnh của năng lượng. Dầu Brent tăng 7,8% lên 109,03 USD/thùng, trong khi WTI tăng 11,4% lên khoảng 111,5-111,54 USD/thùng. Động lực chính không chỉ đến từ lo ngại chiến sự kéo dài, mà còn từ nỗi sợ rằng các cơ sở năng lượng của Iran có thể tiếp tục trở thành mục tiêu, làm gián đoạn nguồn cung trong ngắn hạn.

Thị trường phản ứng gần như tức thì sau khi ông Trump phát tín hiệu rằng xung đột chưa thể kết thúc nhanh. Với nhà đầu tư, điều đáng ngại không đơn thuần là giá dầu tăng một phiên, mà là khả năng rủi ro địa chính trị tiếp tục kéo dài đủ lâu để biến cú sốc năng lượng thành áp lực lạm phát mới cho kinh tế toàn cầu.

Eo biển Hormuz vì sao trở thành nút thắt sống còn

Điểm nghẽn lớn nhất của thị trường lúc này là eo biển Hormuz. Theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng quốc tế, khu vực này bình thường vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 20% tiêu thụ dầu toàn cầu; riêng năm 2025, khoảng 25% thương mại dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua tuyến này. Không chỉ dầu, gần 20% thương mại LNG toàn cầu cũng phụ thuộc vào Hormuz.

Điều khiến thị trường càng căng thẳng là khả năng thay thế cho Hormuz rất hạn chế. Chỉ một phần dòng chảy có thể chuyển hướng qua các tuyến ống hiện hữu, trong khi phần lớn xuất khẩu năng lượng của nhiều nước vùng Vịnh vẫn phụ thuộc trực tiếp vào cửa ngõ này. Với châu Á, rủi ro còn lớn hơn khi khoảng 80% lượng dầu và sản phẩm dầu đi qua Hormuz trong năm 2025 được vận chuyển tới khu vực này.

Kịch bản 174 USD/thùng không còn là giả định quá xa

Thị trường không chỉ nhìn vào giá hiện tại, mà còn nhìn vào biên độ rủi ro tiếp theo. Một báo cáo phân tích công bố ngày 2/4 cho rằng ngay cả khi căng thẳng sớm hạ nhiệt, giá dầu vẫn có thể quanh 90 USD/thùng vào quý IV năm sau; nếu xung đột kéo dài và nguồn cung toàn cầu giảm khoảng 10%, giá dầu có thể lên 117 USD/thùng; còn trong kịch bản leo thang xấu nhất, giá dầu có thể vọt lên 174 USD/thùng hoặc cao hơn. Báo cáo này đồng thời nhấn mạnh giá dầu khó quay lại vùng trước xung đột là khoảng 63 USD/thùng.

Đây chưa phải kịch bản cơ sở của thị trường, nhưng nó đủ cực đoan để làm thay đổi cách nhà đầu tư định giá rủi ro. Khi dầu vượt xa ngưỡng 100 USD/thùng trong lúc đường vận chuyển chiến lược vẫn bấp bênh, mọi ước tính về lạm phát, chi phí logistics, chi phí sản xuất và biên lợi nhuận doanh nghiệp đều buộc phải điều chỉnh lại.

Tác động không chỉ nằm ở xăng dầu mà lan sang lạm phát và thực phẩm

Ảnh hưởng đầu tiên dễ thấy nhất là giá nhiên liệu bán lẻ. Tại Mỹ, giá xăng trung bình toàn quốc đã vượt 4 USD/gallon lần đầu kể từ tháng 8/2022, đạt 4,08 USD/gallon vào ngày 2/4, cao hơn 10 cent so với một tuần trước và cao hơn 1,08 USD so với một tháng trước. Điều này cho thấy cú sốc dầu thô đang truyền rất nhanh sang chi phí tiêu dùng thực tế.

Nhưng tác động của cuộc khủng hoảng hiện nay không dừng ở cây xăng. IMF nhận định mọi kịch bản của cuộc chiến này cuối cùng đều dẫn tới giá cao hơn và tăng trưởng chậm hơn. Cùng lúc, gián đoạn ở Trung Đông còn làm tăng áp lực lên khí đốt, phân bón và chuỗi cung ứng lương thực. Một số phân tích gần đây cho thấy giá ure và ammonia đã tăng mạnh, đẩy thêm rủi ro vào mặt bằng giá thực phẩm toàn cầu trong những tháng tới.

Châu Á sẽ là khu vực chịu sức ép lớn nhất

Tác động của cú sốc dầu lần này có xu hướng dồn mạnh về châu Á, nơi phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng đi qua Hormuz. Đây cũng là lý do nhiều chính phủ trong khu vực đã phải tung ra các gói trợ giá, giảm thuế hoặc hỗ trợ khẩn cấp để giảm bớt cú sốc chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Nhiều nền kinh tế châu Á đang chi hàng tỷ USD để kiềm chế tác động của giá dầu tăng cao.

Với các nền kinh tế có độ mở thương mại cao, rủi ro không chỉ nằm ở hóa đơn nhập khẩu năng lượng mà còn ở chi phí vận tải, chi phí nguyên liệu đầu vào và tốc độ luân chuyển hàng hóa. Nếu giá dầu neo cao thêm nhiều tuần, áp lực này sẽ lan từ ngành vận tải sang sản xuất, bán lẻ và cuối cùng phản ánh vào lạm phát lõi. Đây mới là phần khiến các ngân hàng trung ương lo ngại nhất.

Thị trường sẽ còn phải dõi theo 3 tín hiệu quyết định

Trong ngắn hạn, hướng đi của giá dầu thế giới sẽ phụ thuộc vào ba biến số chính: mức độ leo thang quân sự mới quanh Trung Đông, khả năng khôi phục lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz và phản ứng chính sách từ các nền kinh tế lớn cùng các cơ quan năng lượng. Cơ quan Năng lượng quốc tế đã phải kích hoạt đợt xả kho dự trữ khẩn cấp lớn nhất lịch sử, nhưng chính cơ quan này cũng nhấn mạnh rằng chỉ các biện pháp phía cung là chưa đủ để bù đắp hoàn toàn cú sốc hiện nay.

Điều đó có nghĩa là thị trường dầu mỏ đang bước vào giai đoạn mà tin tức chính trị có thể tác động mạnh ngang, thậm chí mạnh hơn, các yếu tố cung - cầu truyền thống. Khi bất kỳ phát biểu hay động thái quân sự nào cũng có thể ngay lập tức đổi hướng giá hàng hóa, bài toán của nhà đầu tư giao dịch dầu thô lúc này không còn là “dầu đã tăng bao nhiêu”, mà là “mức giá cao này sẽ kéo dài trong bao lâu”.